Lilith (Hebreeuws: לילית) is een fascinerend figuur uit de joodse mythologie, vaak geassocieerd met demonische en duistere krachten. Haar oorsprong ligt mogelijk in de Mesopotamische mythologie, waar een demonisch wezen genaamd Lilitu bestond. In de loop der eeuwen heeft Lilith zich ontwikkeld van een demonische entiteit naar een symbool van vrouwelijke kracht en onafhankelijkheid in de moderne wereld.

Oudheid

In de Hebreeuwse Bijbel wordt Lilith eenmaal genoemd, namelijk in Jesaja 34:14, waarin wordt geprofeteerd dat Edom een woestenij zal worden waar demonen, waaronder Lilith, zullen wonen. Haar naam is etymologisch verbonden met het Akkadische woord lilitu, en door volksetymologie met het Hebreeuwse laylâ, wat “nacht” betekent.

In de Babylonische Talmoed en vroege christelijke geschriften wordt Lilith beschreven als een demon met vleugels en lang haar die ’s nachts actief is. Ze dwong mannen tot copulatie als ze alleen sliepen en werd beschouwd als een kindermoordenaar. In sommige teksten werd ze ook gezien als de partner van Ahriman, de kwaadaardige tegenstander van de oppergod Ohrmazd uit het zoroastrisme.

Middeleeuwen

In de middeleeuwen ontstond het idee dat Lilith de eerste vrouw van Adam was, geschapen uit leem net als hij, maar dat ze weigerde onderdanig te zijn. Dit verhaal komt uit het Alfabet van Ben Sira uit de 7e of 8e eeuw. Na een ruzie met Adam vluchtte Lilith naar de woestijn, waar ze demonen baarde. God stuurde drie engelen om haar terug te halen, maar Lilith weigerde en zwoer dat ze elk mannelijk kind zou kwellen tot zijn achtste dag, en vrouwelijke kinderen tot hun twaalfde dag.

Middeleeuwse rabbijnen namen dit verhaal over en het idee ontstond dat Lilith in Genesis 1 werd geschapen, terwijl Eva in Genesis 2 werd gemaakt als de meer gehoorzame vrouw. Lilith werd soms gezien als de verleidster in het Paradijs die Eva aanzette tot het eten van de verboden vrucht. Men geloofde dat men zich tegen haar kon beschermen met amuletten en spreuken.

Moderne Tijd

In de 20e eeuw bleef het geloof in Lilith als demon voortbestaan, met amuletten ter bescherming die nog steeds in Israël worden gedrukt. Sinds de jaren 1970 is Lilith echter ook een symbool geworden van vrouwelijke vrijheid en onafhankelijkheid, mede dankzij feministische bewegingen. Ze wordt gezien als een vrouw die weigerde te buigen voor patriarchale tradities en onderdrukking.

Lilith is sindsdien een inspiratiebron in de populaire cultuur en literatuur, en haar naam siert het joods-Amerikaanse tijdschrift Lilith, dat zich richt op feministische en joodse thema’s.

Conclusie

Lilith is een veelzijdig en complex personage dat door de eeuwen heen verschillende rollen heeft aangenomen. Van een demonische figuur in de oudheid tot een feministisch icoon in de moderne tijd, Lilith blijft een krachtige verpersoonlijking van de strijd tussen goed en kwaad, traditie en vrijheid. Haar verhaal inspireert nog altijd velen om te reflecteren op de rol van vrouwen in zowel historische als hedendaagse contexten.